Geleneksel pul koleksiyonculuğu

Pul koleksiyonculuğunun ilk başladığı dönemlerde koleksiyonda bulunan pul sayısının önemli olduğu düşünülürmüş ve damgalı damgasız ayırımına fazla önem verilmeden pullar defterlere yerleştirilirmiş, bugün bu şekilde koleksiyon yapanların sayısı son derece azalmıştır.

Dünyada sistemli olarak pul koleksiyonculuğu yapanlar arasında seçilen bir veya birkaç ülke tarafından çıkarılan bütün pullarının toplanması şeklinde yapılan geleneksel (veya genel) pul koleksiyonu yapanların çoğunlukta olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz.

Sistemli şekilde Türk pulları koleksiyonu yapanlar, ülkemizin bütün pullarını toplamanın zorluğu nedeni ile belirli dönemlere yaptıkları koleksiyonlarda önem vermektedirler. Tercih edilen dönemler Cumhuriyet dönemi, Ankara hükümeti dönemi veya Osmanlı dönemi olabilir, ancak Ankara hükümeti ve Osmanlı dönemleri piyasada çok fazla sahte pul bulunması nedeni ile daha az koleksiyoncu tarafından tercih edilmektedir diye düşünüyorum.

Cumhuriyet pulları toplarken birinci seçim damgalı pul koleksiyonu mu yoksa damgasız pul koleksiyonu mu yapılacağıdır. Pulların damgalı damgasız karışık toplanılması yanlıştır, ama tabi ki hem damgalı pul koleksiyonu hem de damgasız pul koleksiyonunu ayrı ayrı yapabilirsiniz.

Önerilen; pulların yıl takımları şeklinde doğduğunuz yılı göz önüne alarak edinmeyi hedeflemeniz, ayrıca pul koleksiyonunuzu en az masrafla ileriye doğru devam ettirmek için, PTT Ankara filateli servisine veya Sirkeci postahanesi filateli servisine giderek abone olmanız veya PTT tarafından internette açılan pul satışı sitesini düzenli olarak ziyaret ederek pulları anma pulları, anma blokları, sürekli pul, resmi pul ayırımı yapmadan eksiksiz almanızdır. Sonradan eksik olan pullarınızı tamamlamanız, tüccarların artık stok yapmaması nedeni ile masraflı olacağından serilerin tam ve eksiksiz alınmasının önemli olduğunu düşünüyorum.

Bilinmesi gereken bir diğer nokta şimdi yaygın olarak kullanılan şeffaf şeritli pul defterlerinden önce koleksiyoncular pullarını şarniyer denilen küçük yapıştırıcı bantlar ile defterlerinin sayfalarına yapıştırıyorlarmış, ve bu pulları yapıştırarak toplama şekli 1930 yılları sonlarına 1940 yılları başlarına kadar devam etmiş. Bu nedenle o döneme ait pullar şarniyerli şarniyersiz olarak ikiye ayrılmaktadır ve ikisi arasında önemli fiyat farkları bulunmaktadır. Eğer 1938 yılı öncesi pulların koleksiyonunuz da şarniyersiz olarak bulunmasını istiyorsanız, satın almaya başlamadan önce bunların toplam katalog değeri ile şarniyerli serilerin toplam katalog değerini karşılaştırıp, imkanlarınızı göz önüne aldıktan sonra karar vermeniz daha doğru olacaktır.

Konulu yada Tematik pul koleksiyonculuğu

Günümüzde çok tercih edilen bir koleksiyonculuk çeşididir, nedenini anlamak ise gayet kolay ; eğer koleksiyon yapmanın amacı yapılan koleksiyon ile zevkli zaman geçirmek ise sizin seçtiğiniz, ilginizin veya bilginizin olduğu bir konuda çalışmaktan daha zevkli ne olabilir ki?

Konulu koleksiyon yapmanın geleneksel yani bir ülkenin veya bir dönemin bütün pullarını toplamaya göre çok daha az masraflı olması da günümüzde tercih edilmesinde oldukça önemli bir nedendir.

Böyle bir koleksiyon yapıyorsanız veya yapmayı düşünüyorsanız Trfila forumlarında bu konuda daha önce yazılmış yazılara bir göz atmanız önerilir.

Yardımcı olacağını düşündüğüm bir başka internet kaynağı ise koleksiyoncular için faydalı bir site olan Colnect sitesi bu sitede tema bazında da aramalar yapılabiliyor. Bir örnek olarak pullarda güreş teması ile ilgili bir aramanın sonuçlarına göz atabilirsiniz.

Koleksiyonunuzu geliştirdikçe konu ile ilgili bilginizin de gittikçe arttığını görecek ve zamanın nasıl geçtiğini anlamadan zevkli saatler geçireceksiniz, bundan emin olabilirsiniz.

İnternetin sağladığı olanaklar günümüzde  daha önceki yıllarda yapılmasına olanak olmayan ölçüde kapsamlı çalışmaların  ortaya çıkmasını destekliyor. Kolaylıkla yapılacak araştırmalar, çok zorlanmadan ulaşabilecek pul, zarf, flam, kart ve benzeri malzemeler güzel koleksiyonların göreceli olarak kısa bir zamanda ve fazla para harcanılmadan ortaya çıkmasına yardımcı oluyor. Koleksiyonunuza bir göz attığınızda her bir pulun size yaptığınız araştırmaları hatırlatması sayesinde koleksiyonunu yaptığınız konunun gerçek bir uzmanı haline geleceksiniz.

Pulların değerleri nasıl ve neden artar

Genel düşünce ve inanış pulların eskidikçe değerlerinin artacağıdır, bu düşünce ve inanış doğru değildir.  Bir şeyin değerini arz ve talep belirler, yani bir şeyi almak isteyenlerin sayısı çok satmak isteyenlerin sayısı az ise o şeyin fiyatı yükselir, tersine almak isteyenler az satmak isteyenler çok ise o şeyin fiyatı düşer, hatta alıcı bulmak dahi mümkün olmayabilir.

Pullar içinde aynı açıklamalar geçerlidir, pek çok pul koleksiyoncusu ikinci dünya savaşından sonra yaşanan refah artışı döneminde, yani 1950-1980 yılları arasında, ileride değerleneceği düşüncesi ile çok miktarda pul almışlar, bunu gören PTT idaresi ise basılan pul sayısını gittikçe arttırmış ve pulların posta geçerlilik sürelerini de kısaltmıştır. Sonuç olarak postada dahi kullanılamayan pullar günümüzde tabakalar ile satılmaya çalışılmakta ancak azalan koleksiyoncu sayısı nedeni ile alıcı bulunamamaktadır. Tersine 1990-2010 arası yakın döneme ait pullar bilinçlenen koleksiyoncular tarafından sadece bir adet koleksiyon amacı ile alındığı ve pul tüccarları tarafından dahi stok için satın alınmadığından bugün koleksiyonunda eksik olan bir pulu arayan koleksiyoncular tarafından nominal, yani üzerinde yazılı olan, değerin birkaç katı fiyat ile alınabilmektedir.

1950 yılı öncesi pullar için bir genelleme yapmak zor olmakla birlikte zamanında değerli olan yani üzerinde yazılı nominal fiyatı yüksek olan seriler o zor dönemlerde sınırlı sayıda alınabildiği için bugünde aranılan serilerdir ve değerlerinin diğerlerinden yüksek olduğu söylenebilir.

Günümüz pullarının da ileride koleksiyoncu sayılarının artması durumunda zor bulunacağını ve değerlerinin yükselebileceğini söylemek yanlış olmayacaktır.

Osmanlı pullarında ise nadir olan pulların pek çoğu, farklı kullanım amacı ile başka bir pulun üzerine yapılan sürşarj/üstbaskı ile oluşan pul serileridir. Pulun sahtesinin yapılmasının zor olmasına karşılık sahte üstbaskı yapmanın kolay olması nedeni ile o dönemlerde koleksiyoncularca aranan pulların sahteleri yapılmış olduğu için; günümüzde aldatılma endişesi ile, Osmanlı pulları toplayan koleksiyoncu sayısı son derece azdır. Fiyatın üstbaskı ile nasıl elli katına çıktığına bir örnek olarak aşağıda bulunan İsfila 2016 katalog sayfasına bakabilirsiniz.

scan0002
İsfila 2016 Kataloğundan bir bölüm. 217 numaralı pulun katalog fiyatı 35 lira iken aynı pulun üstbaskı yapılmış olanı, 224 numaralı pulun katalog fiyatı 2200 TL

Pul koleksiyonu nasıl satılır

Bütün pul koleksiyoncularının en sevmediği soru bu olsa gerek, pul koleksiyonumu nasıl satabilirim ?

Bu sorunun cevabı eski pullar nasıl satılır veya pul koleksiyonumu satmak istiyorum diyenin, elinde nasıl bir koleksiyon olduğuna bağlıdır.

Geçmişte posta gönderilerinde pul kullanımının yaygın olduğu dönemlerde pek çok kişi gelen mektuplardaki damgalı pulları yıkayarak koleksiyon yapıyorlardı. Bu şekilde toplanan pullar çeşitli ülkelerin çeşitli dönemlerine ait, tam serilerden oluşmayan pullar olduğu için bunların bugün hiç bir şekilde değerlendirilmesi söz konusu olamamaktadır, bu nedenle zaman ve para harcamak yerine yapılacak en doğru şeyin bu pulların çevredeki on-on beş yaş grubundan meraklı bir çocuğa hediye edilmesi olduğu söylenebilir.

karisik
Değerlendirilemeyecek karışık pul koleksiyonu

Postahaneden veya bir pul tüccarından alınan damgasız Türk pullarından oluşan koleksiyonlar söz konusu olduğunda ise sorun koleksiyoncuların pek çoğunun 1950-1980 yılları arasında bu tip koleksiyonlar yapmış olmaları. Azalan koleksiyoncu sayısı, buna karşılık satılmak istenen çok sayıda koleksiyon olması nedeni ile günümüzde bu tip koleksiyonların değerlendirilmesi çok zordur. Koleksiyonda bir olayı veya kişiyi anmak amacı ile çıkarılan anma pulları serileri dışında; sürekli posta pulları, resmi pullar ve yardım pulları bulunuyor ise ve ayrıca pulların durumu da iyi ise birkaç pul tüccarına gösterilerek değerlendirilebilir, ama pul alan yerlerde gittikçe azalmaktadır.

1960lar
Sistemli bir pul defterinde 1963 yılı sayfası orta sırada sürekli posta, en altta resmi pul serileri

Ancak Türkiye Cumhuriyetinin başlangıç dönemi yani 1923-1938 yılları arası pullar tam seri olarak koleksiyonda bulunuyor ise, bir pul kataloğu edinerek, veya Konya Filatelistler Derneği sitesinde bulunan Pulhan kataloğunu kullanarak (katalog 1973 yılında yayınlanmasına rağmen fiyatların güncel fiyatlara yakın olduğu söylenebilir) hangi pulların göreceli olarak daha değerli olduklarının önceden öğrenilmesi ve koleksiyonun yaklaşık katalog değerinin hesaplanılması önerilir.

1930seriler
Sistemli bir pul defterinde katalog fiyatları yüksek 1930 yılına ait tam seri pullar

Ne yazık ki büyük bir titizlikle yapılan pek çok koleksiyon bilgi eksikliği nedeni ile sistemli bir şekilde yapılmadığı için ve gerek koleksiyoncu sayısındaki azalma, gerek ekonomik sorunlar nedeni ile pul koleksiyonu alıcıları azalmış olduğundan günümüzde değerini bulamamaktadır. Aile yadigarı pul koleksiyonlarına sahip olanların ellerindeki koleksiyonları yüz, yüz elli liraya elden çıkartmak yerine bilgi edindikten sonra bu koleksiyonları devam ettirerek ve eksiklerini gidererek zevkli bir hobiye sahip olabilecekleri düşüncesindeyim.

Pul Koleksiyonculuğuna yeni başlayanlar için

Pul Koleksiyonculuğuna başlarken…

Pul koleksiyonuna başlarken koleksiyon yapılacak alanı önceden belirlemek gereklidir. Aksi takdirde rastgele toplanan pullar bir koleksiyon oluşturmazlar.

Genel yada geleneksel koleksiyon denildiği zaman bir ülkeye ait pulların toplanılması ile oluşturulan koleksiyonlar anlaşılır. Konulu yada tematik koleksiyon denildiği zaman ise kişinin ilgisinin olduğu bir konu ile ilgili pulların toplanılması ile oluşturulan koleksiyonlar anlaşılır.

Genel yada geleneksel koleksiyon yapılırken bir ülkenin bütün pullarını toplamak amaçlanabileceği gibi belirli dönemlere ait koleksiyonlarda yapılabilir. Doğal olarak kişi dünyadaki herhangi bir ülke pullarının koleksiyonunu yapmayı seçebilir, ancak kendi ülkesini seçmesi durumunda hem pulların kendilerine hemde pullar hakkında bilgiye ulaşabilmesi daha kolay olacaktır. Ülkemiz pulları koleksiyonu yapılırken dönem olarak Osmanlı dönemi, Türkiye Büyük Millet Meclisi hükümeti (Anadolu) dönemi, veya Türkiye Cumhuriyeti dönemleri arasında seçim yapılabilir. Türkiye Cumhuriyeti dönemi için ise başlangıçta 1938 sonrası veya kişinin doğum yılından başlayarak pul toplaması önerilir. Belirlenen dönem yeterli gelişmeyi gösterdikten sonra dönemin uzatılarak koleksiyonun ilerletilmesi daha doğru olacaktır.

Konulu koleksiyonlar için daha önceleri tren, gemi, uçak, meşhur insanlar gibi konular daha çok tercih edilirken günümüzde çiçek, hayvan, müzik gibi konuların öne çıktığı söylenebilir. Ancak önerilen kişinin bilgili veya ilgili olduğu bir konuda koleksiyon yapmasıdır. Günümüzde konulu koleksiyonların belirtilen ana konuların dahi daraltılması ile yapıldığı gözlenmektedir. Söz gelimi genel olarak hayvanlar yerine kuş, kedi, köpek, böcek, genel olarak spor yerine futbol, basketbol, atletizm gibi konularda koleksiyonlar yapılmaktadır.

Her ne kadar konu başlığı olarak pul koleksiyonculuğu kullanılsa da koleksiyonların ilk gün zarfları, özel tarih damgalı zarflar ve normal posta damgalı zarflar ile desteklenmesi son derece önemlidir.